,,Racismi" - Fyrirlestur fluttur 21. mars aljlegum barttudegi gegn kynttafordmum.

hugtakinu ,,racismi fekst kynttahyggja sem er s skoun a kynttir hafi lka eiginleika og erum vi a tala um eiginleika eins og greind, hfni og skapferli. g nota oftast kynttafordma yfir hugtaki ,,racismi sem m tleggja sem (neikva) fordma gagnvart flki af rum kynttum. Oft/stundum er ,,racismi tt sem kynttahatur sem er fjandskapur gegnvart flki af rum kyntti sem litinn er lakari ea ri. Afleiing af ,,racisma og bundinn honum rjfanlegum bndum er kynttamisrtti flk ntur ekki hfileika sinna en er meti af stluum hugmyndum um kyntt sinn og situr v ekki vi sama bor og arir. hugtakinu ,,racismi er nefnilega s vitund a rttltanlegt s a mehndla flk me misjfnum htti eftir kyntti. N er skylt a taka fram a mannrttindastofnanir eru farnar a nota hugtaki ,,race ea kynttur gsalppum vegna eirrar hugmyndar(stareyndar) a mannkyni s allt einn kynstofn/kynttur sem a er auvita egar allt kemur til alls. Nskylt ,,racisma er hugtaki ,,xenofba sem er tlendingatti. Hugtaki ,,racismi hefur lka veri nota strra samhengi .e. a segja egar liti er flk me mismunandi augum og /ea a beitt misrtti ekki bara vegna kynttar, heldur einnig uppruna, jernis, litarhttar ea trar. mannrttindasttmlum (t.d. mannrttindasttmla Evrpu) er btt vi kyni, fingarsta, tengsl vi minnihlutahpa, eign ea nokkurn annan status, egar misrtti er banna. refsilggjf er hrlendis og va er btt vi kynhneig. En kyn og kynhneig hafa ekki veri felld undir regnhlfarhugtaki ,,Racisma.

Viauki nmer 12.

slensku stjrnarskrnni hljar mannrttindakvi svo: ,,Allir skulu vera jafnir fyrir lgum og njta mannrttinda n tillits til kynferis, trarbraga, skoana, jernisuppruna, kynttar, litarhttar, efnahags, tternis og stu a ru leyti.

Konur og karlar skulu njta jafns rttar hvvetna.

arna er ekki inni kynhneig.

Af v a hr eru staddir tveir fulltrar komandi Stjrnarskrrnefnd (Arnfrur Gumundsdttir og rn Brur Jnsson) m beina v til eirra a hugleia hvort a vi ttum ekki a taka inn stjrnarskrna vibt nr. 12 vi mannrttindasttmla Evrpu sem bannar fortakslaust mismunun gagnvart lgum af hvaa stu sem er. (mlefnalegri stu sem er: a m t.d. ra konu til a hafa eftirlit me kvennasturtum og tveggja metra mann ef hgt vri a sna fram a starfi krefist tveggja metra manns og menntun og frni og rttindi eru auvita mlefnalegar stur). slendingar drukku kampavni egar essi viauki var samykktur Rm ri 2000 og tk gildi 1. aprl 2005 en aeins helmingur af jum Evrpu hafa stafest hann og ekki sland en g tek eftir v a nju rkin Evrpu eins og Montenegro hafa samykkt samninginn og eru ar me komin lengra en mrg stofnrki Evrpursins eins og sland. a hefur veri fullyrt vi mig a viauki nr. 12 breytti engu vegna kvisins sem er stjrnarskrnni en dmarar vi Mannrttindadmstlinn segja a rangt essi viauki er eitt af aaltkjum hans og tekur af ll tvmli mrgum tilvikum um rtt einstaklinga rkjum sem hafa samykkt viaukann- eykur borgaraleg rttindi eim rkjum, ekki sst hva varar kynjamisrtti sem rfst hr en vri harbanna samkvmt viauka nr. 12.

Kynttafordmar hrlendis!

En er miki um kynttafordma? a fordmar og vintta s rk meal manna eru ekki eiginleikar eins sam, forvitni, umburarlyndi, samrur og samvinna enn rkari eiginleikar fari okkar. Vissulega, en fordmar virast rfast srhverri menningu. stan getur veri tti vi hi ekkta og einnig rf til a auka samheldni hpnum. jrkjum ea jarhpum hreinum brst rasisminn t sem tk ea vintta milli hpa en blnduum samflgum fyrst og fremst sem tk inna hpsins ar sem minnihlutahpar vera auvita undir nema eitthva srstakt komi til.

Svo vi hldum okkur bara vi Evrpu og ar me sland er eru ekki lengur hrein jrki til staar. ll rki Evrpu .m.t. sland eru meira og minna blndu flki af msum uppruna sem jtar mismunandi tr. essum samflgum er v lfsnausyn a kvea niur ,,racisma eigi ar a rfast gott og gfugt mannlf.

Barttan gegn kynttafordmum!

Vi hfum einkum tvenns konar aferir til ess a berjast gegn kynttafordmum ea ,,racisma (og n fer g hratt yfir sgu tmans vegna). a er a mennta flk og first og fremst brnin og a er a hindra misretti me lggjf, almennri lggjf og refsilggjf. Mikilvgt er a brnin lri a ganga a fjlbreytileika umhverfi snu sem vsu og umgangist ar me hvert anna agreiningarlaust. arna held g a gott starf s unni leiksklum landsins og sunnudagasklanmsefni kirkjunnar er til fyrirmyndar. Og g vil einnig nefna nmsgagnastofnun sem hefur unni gott starf essa veru. En a er ekki ng a mennta brnin. a verur a segja eim til sem kenna eim, kennurum. Gallinn vi okkur slendinga er a vi vitum allt um allt og g hef ekki enn hitt slending sem veit ekki allt um allt essum efnum. Og a verur lka a kenna lgreglumnnum, lgfringum og dmurum a ekkja kynttafordma. (essar lgstttir halda alltaf a eim su srfringarnir og a eirra venja s s eina rtta en samanburarrannsknir hafa snt a a lgfringar og dmarar eru oft eins og blindar ms egar kemur a essum efnum (ekkert sur en arir). Ofangreint hefur slenskum stjrnvldum veri rlagt. eim hefur einnig veri rlagt a setja eina lggjf um bann vi mismunun. Eins og n er eru kvi dreif lgum t.a.m. stjrnsslulgum, lgum um rttindi sjklinga, lgum um skyldunm, pstjnustu, tvarpslgum, lgum um persnuvernd, svo helstu dmi su nefnd.

a er mlt me samrmdum blk af tveimur stum: Svo a eir sem eiga a framfylgja lgunum svo sem lgreglumenn, lgfringar og dmarar eigi hgara me a vita af tilvist eirra og tta sig eim annarsvegar og hins vegar a olendur misrttis a a s ljsara fyrir eim - a eir geti leita rttar sns.

Embtti umbosmanns

Eitt atrii vil g nefna anna af fjldamrgum. A komi veri upp embtti umbosmanns sem taki vi og fist vi kvartanir er lta a ,,racisma. Slkar stofnair eru llum rum rkjum Evrpu. Vi hfum umbosmann Alingis er sagt. a er ekki ng. Reynsla a janna er s a slkir umbosmenn virki first essum efnum ef racismi er hfuvifangsefni eirra, ekki aukaverkefni.

Smuleiis a barttunni gegn ,,rasisma veri gert hrra undsir hfi stjrnsslunni.

Birtingarmyndir ,,racisma

En er sta til a hafa hyggjur. J. Hvert sem liti er sr maur rasisma. Tnum upp nokkrar fyrirsagnir fr umlinum misserum: ,,Fair og sonur flja sland vegna kynttareitis

,,Fjlmenni gngu gegn rasisma

,,Maur handtekinn vegna kynttarsar

Mismunun kemur fram msa vegu: Flk starir/a er sngglega bi a ra stuna egar birtist/Fullir slendingar reita afgreislustlki bar/tala ensku af v a hn er dkk/segja: i eru gtisflk.

.Fimm ra dttir konu sem bloggar kvartar yfir v heima a enginn vilji leika vi sig ,,af v a g er brn.

Rannskn Akureyri snir a brn erlendra foreldra eru tvisvar sinnum eins lkleg til ess a vera fyrir einelti en brn innfddra.

8% af innfddum brnum telja sig vera fyrir einelti

12% me einu foreldri erlendu

16% ef bir foreldrar eru af erlendum uppruna

Mir Reykjavk hefur sagt mr fr v a svrt dttir hennar komi oft grtandi heim eftir setningar eins. ,,Hunskastu heim grlan n, ,,svarta merkikerti itt, hva ert a gera hr. Gjarnan sagt egar enginn annar heyrir til.

Sjlfur rakst g bkstaflega konu ELCO sem var ruvsi hrund en g. Vi rkumst saman og g sagi ,,sorry Fkk til baka hreinni og klrri slensku me herslu; ,,fyrirgefu. Skammaist mn, g gti alveg sett mig mn eigin spor (og g er binn a fyrirgefa mr). Hfileiki heilans til a flokka til a einfalda lfi getur komi sr vel en er varhugaverur.

Birtingarmyndir ,,racisma eru margar. Flk af erlendum uppruna fr ekki elilegan framgang vinnu. Flki erlendis fr er frekar sagt upp. (Atvinnuleysi meal Plverja hr er n 20%). Unglingar af erlendu bergi brotnir htta frekar sklum. Flk verur fyrir einelti og mis konar reiti. Fr ekki leigt. Fr ekki bestu borin. Er niurlgt. Allt etta er til. Allt etta hefur flk upplifa. Kvrtunarleiir eru ekki augljsar. Saksknarar nota ekki heimildir lgum. Yfirvld gera lti me leibeiningar virtustu stofnunar Evrpu essum efnum ECRI.

Afleiingin er s a hr rast jflag sem verur samdauna kynttafordmum. ar sem flk af erlendum uppruna br kvenum hverfum, veur fyrir einelti, vinnur rifalegusti strfin. Njar kynslir vaxa upp vi etta sem sjlfsagan hlut og finnst ekkert tiltkuml og a gildir einu hvort a menn vera lgfrpingar, dmarar, stjrnmlamenn ea eitthva anna.

Vi urfum a taka miklu fastar essu svo a etta veri ekki. Hafna mismunun. Byggja rttltt jflag.

Fjldi flks af erlendum uppruna

Lengst af voru hr fir innflytjendur svo sem rum jaarsvum bsetu. En eim hefur fjlga rt.

2004 voru innflytjendur 12.061

2006 16.689

2008 27240

2009 28644 og eru a flestir

Og eru dag 2011 25.693 tluvert fleiri en eir voru 2007 rtt fyrir kreppu.

etta mun vera um 8.1% mannfjldans. Vanmeti sennilega vegna ngra upplsinga um eldri slendinga en essi tala gti tt a a fjrungur til fimmtungur slendinga s tengdur flki erlendis fr nnum fjlskyldubndum ea sjlft me uppruna tlandinu stra.

Heimildir:

Orabk menningarsjs

Tlur Hagstofu

Skrslur ECRI

Rannskn Akureyri 2010. Unni vi Hsklann Akureyri sem hluti af aljlegri rannskn.


Sasta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband